tıbbi atık

  • Tıbbi atık

    Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın öncülük ettiği Sıfır Atık Projesi ile bilinçlendirme çabaları olumlu sonuçları da beraberinde getirdi. Kamu ve özel sektörde yoğun eğitim ve seminerler ile çalışanlar ve halkımız atık noktasında daha duyarlı hareket etmeye başladılar.

    Kısa tanımıyla atık o andan sonra değeri ve doğrudan kullanımı olmayan nesnedir. Dünya nüfusunun giderek çoğalması, her geçen gün atık miktar ve çeşitliliğini arttırmaktadır.

    Sağlık hizmeti veren bir kuruluşun faaliyetleri esnasında ortaya çıkan her türlü atığa hastane atığı diyebiliriz. Genel olarak bir sağlık kuruluşunda; genel atık, tıbbi atık ve zararlı kimyasal atık olmak üzere üç çeşit atık üretilir. Bu tip atıklar tıbbi atık kabları içinde muhafaza edilerek imha edilmektedir.

    Sağlık hizmeti veren bir çok kurum ve kuruluştan bu tip atıklar çıkabilir. Gelişmiş ülkelerde tıbbi kuruluşlar her yıl yarım milyon ton atık üretmektedir. Hastaneler atık üretimine neden olan kuruluşların sadece %2’sini oluştururken tıbbi atıkların % 77’sini üretmektedir.

    Sağlıkla ilgili işlemler sırasında oluşan atıkların% 75-90’ı risksiz ve halk sağlığını tehdit etmeyen genel atıklar iken geri kalan kısmı riskli atıklardan oluşur. Zararlı hastane atıkları, infeksiyöz, patolojik, kesici-delici, genotoksik, farmasötik, kimyasal, ağır metal, basınçlı kap ve radyoaktif atık sınıflarından oluşur.

    Ülkemizde atıklar konusunda 20/05/1993 tarih ve 21586 sayılı Resmi Gazetede “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”, 14/03/1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede “Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği”, 9/08/1983 tarih ve 2872 sayılı “Çevre Kanunu”, 9/08/1988 tarih ve 19919 sayılı Resmi Gazetede “Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği” ve 9/07/1982 tarih ve 2690 sayılı “Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (AEK) Kanunu” yayınlanmıştır.

    “Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği” sağlık kuruluşlarından kaynaklanan tıbbi atıkların toplanması, geçici depolanması, geri kazanılması, taşınması bertarafı konularına genel politika ve programları belirler. Bu yönetmelik ile yok etme görevi belediyelere verilmiş, finansmanın atık çıkaran kuruluşlarca sağlanacağı ve Çevre Bakanlığı’na denetçi olarak bilgi verileceği belirtilmiştir.

    Genellikle kirlilik yapan maddeler; besin maddelerine ait mutfak ve sofra artıkları, kül, kömür, odun parçaları, kumaş parçaları, bez, kağıt, mukavva, cam, çivi parçaları, konserve kutuları, çiçek, yaprak gibi bitki kısımları, hayvan cesetleri vb artıklardan oluşmaktadır. Tehlikeli atık kapları ve Bitkisel atık Yağ Bidonları günümüzde zorunlu olarak kullanılan atık toplama kablarındandır. Ancak kentsel çöp içeriğinin bilinmesi ayrıntılı çalışmalar ve özel planlamalar gerektiren bir işlemdir. Bu iş yönetimin bu konuya vereceği destekle daha kolay olacaktır. Birçok ülke çöp içeriğini tanımlamış ve çöpün ne kadarının geri dönüşüme gönderilebileceğini ne kadarının yakılması gerektiği ne kadarının da gömüleceğinin planı yapılabilmektedir. Ancak ülkemizin de dahil olduğu bir çok ülkede çöp içeriğinin oluşturan maddelerin ne oranda bulunduğu bilinmediği/bilinemediği için böyle bir planlama yapılamamaktadır.

    Çöpleri ayrıştırarak geri dönüşüm sürecine sokma işlemi; çöplerin içeriğinin bilinmesini gerektiren, geri dönüşüm teknolojisinin gerekli kılan ve kullananların (halkın) eğitimini ve katılımının zorunlu olduğu bir yöntemdir.

    Ancak bütün atıkların geri dönüşümü olamayacağı için tek başına bir atık zararsızlandırma işlemi olarak kabul edilemez.

    Enerji korunumu ve çevreye verilecek zararları azaltması yönüyle uygun bir yaklaşım olmakla birlikte yönetimi zor bir yöntemdir.

    TEHLİKELİ (ZARARLI) ATIKLAR

    Farmasötik atıklar, alım şartnamesine uygun olarak üretici firmaya iade edilebilir. Bunların büyük kısmı diğer katı atıklar gibi gömülerek yok edilebilirler. Farmasötik atıklarda bütün atıklarda olduğu gibi en uygun yaklaşım uygun kullanım ve alımla atığın oluşumunu en aza indirmektir.

    Türkiye' de her türlü radyoaktif maddenin ithalat ve kullanımı Atom Enerjisi Kurumu denetimindedir. Radyoaktif maddeler kullanıldıktan sonra AEK'na teslim edilir ve etkinlik süresinin bitimine kadar saklanır.

    Sıvı atıklar uygun arıtımdan geçirilerek rutin kanalizasyon sistemine atılabilir.

    Kimyasal atıklardan tehlikesiz olanlar rutin kanalizasyon sistemine atılabilir iken genotoksik ve korozif atıklar zararsızlaştırma işleminden geçmelidir. Bunun için ayrı kaplarda toplanmalıdır.

    Bir kısım kimyasallar yeniden üretim sürecine sokulabilir ama hastane atıkları içinde bu miktar çok azdır.

    Kesici ve delici aletler uçları özel araçlarla kesildikten sonra yeniden üretime gönderilebilir. Enfekte olan uçlar dezenfektan polimerlerle solidasyon işlemine tabi tutulabilir.

    Patolojik atıklar, doku ve organlar için gömme uygun zararsızlaştırma yöntemidir.

    Dünya Sağlık Örgütü (WHO) atık yönetimi komitesi raporunda değişik atıklar için öneriler şöyle sıralanmaktadır.

    1.Genel atıklar (Hastane atıklarının büyük bir bölümünü oluşturmaktadır. Raporda bu atıkların kentsel atıklarla birlikte toplanabileceği belirtilmektedir.)

    2.Patolojik atıklar: Sterilizasyon, yakma veya gömme önerilmektedir.

    3.Enfeksiyöz atıklar: Yakma veya diğer yöntemlerle zararsız hale getirme.

    4.Kesici ve delicilerin uygun kaplarda toplanarak zararsız hale getirilmeleri önerilmektedir.

    5.Farmasötik atıklar: Hastane farmasötik birimine iletilerek tipine göre yakma veya üreticiye iadesi önerilmektedir.

    6.Sıvılar: Uygun arıtım işlemine tabi tutulması önerilmektedir.

    7.Tehlikeli olarak gruplandırılmayan kimyasalların normal kanalizasyon sistemine, tehlikeli olanların ise verimli olduğunda yeniden üretim sürecine sokulması, tehlikelilerin ise uygun yöntemlerle zararsız hale getirilmesi önerilmektedir.

    Denetleme/Kontrol

    Tıbbi atıkların ayrıştırılması, toplanması, geçici depolanması ve berterafı aşamaları kurum içinde belirli aralıklarla kontrol edilmelidir. Atık yağlar, kırmızı renkli ve üzerinde "Atık Yağ" ibaresi yer alan tank/konteynerlerde depolanır. Farklı kategorilerdeki atık yağlar birbirleriyle karıştırılmaz. Bu tankların içine su, benzin, fuel-oil, boya, deterjan, solvent, antifirizve motorin gibi herhangi yabancı bir madde karıştırılmaz.